Không đổi mới giáo dục thì mọi đột phá khác đều khó thành công

Theo Giáo dục thời đại - Nghị quyết Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã đề ra các nhiệm vụ trọng tâm và các khâu đột phá chiến lược.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm hỏi, động viên học sinh Trường THPT Phạm Hùng (Vĩnh Long). Ảnh: TG

Trong đó có đột phá nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhiệm vụ trọng tâm đổi mới toàn diện giáo dục…

Phóng viên Báo Giáo dục và Thời đại đã có cuộc trao đổi với ông Trần Văn Lâu - Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long về những nội dung trên.

Giáo dục là nền móng của mọi đột phá phát triển

Ông Trần Văn Lâu - Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long. Ảnh: TG

- Thưa ông, trong ba đột phá chiến lược của Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030, vì sao tỉnh đặt nguồn nhân lực và giáo dục ở vị trí then chốt?

- Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long đã xác định rất rõ: Hạ tầng có thể đi sau, vốn có thể huy động, nhưng con người nếu không chuẩn bị từ sớm thì sẽ tụt lại rất xa. Vĩnh Long bước vào giai đoạn phát triển mới sau sáp nhập, quy mô lớn hơn, yêu cầu cao hơn. Nếu không có nguồn nhân lực đủ trình độ, đủ kỹ năng, đủ tư duy đổi mới thì mọi chiến lược khác đều khó thành hiện thực.

Vì vậy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không chỉ là một nhiệm vụ, mà là đột phá mang tính quyết định. Mọi đột phá khác đều phải đi qua con người. Hạ tầng có thể đầu tư nhanh, cơ chế có thể điều chỉnh, nhưng nguồn nhân lực thì không thể làm vội, càng không thể làm hời hợt. Nếu không thay đổi căn bản chất lượng giáo dục và đào tạo, chúng ta sẽ tụt lại trong cạnh tranh vùng và quốc gia.

Nhiệm kỳ này, Đảng bộ tỉnh xác định rất rõ: Đổi mới giáo dục không phải là một lĩnh vực, mà là nền móng của toàn bộ chiến lược phát triển.

- Nghị quyết Đại hội lần này đặt ra yêu cầu “đổi mới toàn diện giáo dục”. Theo ông, “toàn diện” ở đây cần được hiểu như thế nào?

- Giáo dục toàn diện không chỉ dừng ở bằng cấp, mà là từ đạo đức hình thành nên năng lực nghề nghiệp, kỹ năng số, khả năng thích ứng và tinh thần cống hiến. Giáo dục phải chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực, từ dạy “cái có” sang dạy “cách làm mới”.

Vĩnh Long không thể có một nền giáo dục đứng ngoài nhịp chuyển động của xã hội và thị trường lao động.

Toàn diện còn là liên thông giữa Giáo dục phổ thông - Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục đại học, giữa nhà trường và doanh nghiệp, giữa đào tạo và sử dụng nhân lực.

- Ngành Giáo dục Vĩnh Long đang có những cơ hội, tiền đề nào để phát triển, thưa ông?

- Không riêng Vĩnh Long, ngành Giáo dục đang có những tiền đề để đột phá. Đó là Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế.

Điểm chung của các nghị quyết này là coi con người là trung tâm, giáo dục là động lực then chốt. Đây là tiền đề và cũng là cơ hội để tỉnh Vĩnh Long cụ thể hóa bằng những mục tiêu cụ thể, chương trình hành động rõ ràng.

Đào tạo phải gắn với nhu cầu thực tiễn và chiến lược vùng

- Với giáo dục đại học, cao đẳng - trụ cột đào tạo nhân lực chất lượng cao của tỉnh, vậy định hướng sắp tới của tỉnh như thế nào?

- Tỉnh sẽ tái định vị vai trò của các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trên địa bàn. Những trường như: ĐH Cửu Long, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, Phân hiệu ĐH Kinh tế TPHCM tại Vĩnh Long, ĐH Xây dựng miền Tây, ĐH Trà Vinh và các trường cao đẳng, cần gắn chặt hơn nữa với chiến lược phát triển vùng và nhu cầu doanh nghiệp.

Quan điểm của tỉnh là không đào tạo những gì xã hội không cần, và không để sinh viên ra trường thiếu kỹ năng làm việc thực tế. Nếu cần thiết, tỉnh sẽ ngồi lại với lãnh đạo các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn để có những giải pháp, phương hướng rõ ràng.

Vĩnh Long là vùng đất hiếu học, có truyền thống khoa bảng, lại tập trung mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng khá đa dạng trong vùng. Nếu biết khai thác, kết nối và định hướng đúng, đây sẽ là trung tâm đào tạo nhân lực của tiểu vùng.

Vấn đề là chúng ta phải chuyển từ “có nhiều trường” sang “đào tạo đúng người, đúng nhu cầu”.

- Tỉnh có giải pháp gì để khắc phục tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ”, hoặc sinh viên tốt nghiệp không làm đúng ngành?

- Tỉnh luôn đặt ra yêu cầu liên kết chặt chẽ ba nhà: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải tham gia từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, thực tập, đánh giá kỹ năng.

Trong tương lai gần, tỉnh cũng sẽ đặt hàng đào tạo theo nhu cầu cụ thể của từng ngành, từng khu vực kinh tế mũi nhọn như công nghiệp chế biến, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển.

Đào tạo mà không gắn với việc làm thì đó là lãng phí nguồn lực xã hội.

- Chuyển đổi số trong giáo dục được tỉnh nhìn nhận ra sao, thưa ông?

- Chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà là bắt buộc. Tỉnh sẽ thúc đẩy mạnh mẽ giáo dục số, quản trị số trong các cơ sở đào tạo; khuyến khích đào tạo các ngành mới như khoa học dữ liệu, tự động hóa, công nghệ thông tin ứng dụng. Đồng thời, kỹ năng số phải trở thành năng lực nền tảng của mọi sinh viên, không phân biệt ngành học.

Học sinh Trường THPT Phạm Hùng (Vĩnh Long) trong ngày khai giảng. Ảnh: TG

Giữ người, dùng người và lan tỏa giá trị giáo dục

- Một vấn đề lớn của ĐBSCL là “chảy máu chất xám”, Vĩnh Long sẽ làm gì để giữ và thu hút nhân lực giỏi?

- Muốn người giỏi ở lại thì phải có môi trường làm việc tốt, cơ hội phát triển và đãi ngộ xứng đáng.

Tỉnh đang xây dựng cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao theo hướng thực chất, không hình thức. Đồng thời tạo không gian sáng tạo, khuyến khích khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học. Chúng tôi muốn kéo những người con Vĩnh Long xa quê trở về, bằng chính cơ hội phát triển tại quê hương.

- Đổi mới giáo dục phổ thông có vai trò thế nào trong chiến lược nhân lực dài hạn, thưa ông?

- Giáo dục phổ thông là nền móng, nếu nền móng yếu thì không thể có nhân lực chất lượng cao.

Tỉnh sẽ tiếp tục đầu tư mạnh cho trường lớp, đội ngũ giáo viên, đồng thời đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, hướng nghiệp sớm. Không để học sinh học xong mà không biết mình phù hợp với con đường nào.

- Thưa ông, trong đổi mới giáo dục, vai trò của giáo dục nghề nghiệp được đặt ở đâu?

- Giáo dục nghề nghiệp là trụ cột quan trọng, nhất là trong bối cảnh tỉnh đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, logistics, nông nghiệp công nghệ cao.

Chúng tôi không chạy theo bằng cấp mà chú trọng kỹ năng, tay nghề, kỷ luật lao động. Một người thợ giỏi, một kỹ thuật viên lành nghề có giá trị không kém một cử nhân, kỹ sư.

- Để làm được điều đó, đội ngũ giáo viên, giảng viên phải thay đổi ra sao?

- Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục, tỉnh sẽ có chính sách thu hút, giữ chân và nâng cao chất lượng đội ngũ, đồng thời đặt yêu cầu rất cao về chuẩn nghề nghiệp, đạo đức và tinh thần đổi mới. Không thể có giáo dục hiện đại với tư duy và phương pháp giảng dạy cũ.

- Tỉnh có đặt kỳ vọng gì về sự lan tỏa của giáo dục đối với phát triển kinh tế - xã hội, thưa ông?

- Rất lớn! Giáo dục tốt sẽ tạo ra lực lượng lao động tốt, từ đó nâng cao năng suất, thu hút đầu tư, nâng chất lượng tăng trưởng.

Xa hơn nữa, tôi cho rằng giáo dục còn tạo ra một xã hội học tập, một nền văn hóa phát triển bền vững. Đây là giá trị lâu dài mà nhiệm kỳ này Đảng bộ Vĩnh Long quyết tâm đặt nền móng.

- Ông có thể chia sẻ thông điệp lớn nhất mà Tỉnh ủy muốn gửi tới ngành Giáo dục tỉnh nhà trong nhiệm kỳ này?

- Giáo dục phải đi trước một bước, phải thực chất, phải gắn với phát triển tỉnh. Tỉnh ủy sẽ đồng hành, nhưng cũng sẽ giám sát chặt chẽ, đánh giá bằng kết quả cụ thể chứ không bằng báo cáo đẹp.

- Xin cảm ơn ông!