Nghị quyết 57 và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Cấu trúc vận hành tri thức thành giá trị

Theo Giáo dục thời đại - Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đang tạo lực đẩy mạnh mẽ cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Sinh viên Trường Đại học Cửu Long thực hành trong phòng thí nghiệm. Ảnh: Q. Ngữ

Trong bối cảnh đó, mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp được xem là cấu trúc vận hành hiệu quả để chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế - xã hội, đồng thời gắn đào tạo và nghiên cứu với nhu cầu thị trường lao động.

Phối hợp chặt chẽ

Để hiện thực hóa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đòi hỏi sự phối hợp thực chất hơn giữa “3 nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp). Cần khắc phục tình trạng liên kết còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích và khung pháp lý dài hạn, khiến hoạt động đào tạo và nghiên cứu chưa gắn với nhu cầu thị trường lao động.

Theo đánh giá của các chuyên gia, mối liên kết “3 nhà” hiện còn nhiều khó khăn, hạn chế. Hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn gặp nhiều trở ngại. Việc triển khai chính sách còn manh mún, mỗi địa phương thực hiện theo cách riêng, thiếu cơ chế điều phối đủ mạnh để phân bổ nguồn lực, phân vai nhiệm vụ và tránh trùng lặp.

Ngân sách dành cho khoa học – công nghệ còn hạn chế, trong khi thủ tục cấp, xét và quyết toán kinh phí nghiên cứu vẫn rườm rà, gây khó khăn cho cả nhà khoa học và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, phần lớn sản phẩm dừng ở báo cáo và bài báo khoa học; chương trình đào tạo còn thiên về lý thuyết, sinh viên thiếu trải nghiệm thực tiễn; cơ chế đãi ngộ chưa đủ mạnh để giữ chân chuyên gia giỏi, dẫn đến tình trạng “chảy máu chất xám”.

Ông Trương Cảnh Tuyên - Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết, hiện có hàng loạt nghị quyết chiến lược về khoa học - công nghệ, hội nhập quốc tế, giáo dục - đào tạo, y tế, kinh tế tư nhân… đang được triển khai, đòi hỏi sự tham gia tích cực của đội ngũ trí thức, nhà khoa học trong và ngoài nhà trường.

Trước yêu cầu phát triển, các sở, ngành cần sớm tham mưu cơ chế, chính sách về phát triển nhân lực và đào tạo nhân tài; chính sách đãi ngộ, hỗ trợ, thu hút chuyên gia về giảng dạy và làm việc tại Cần Thơ; thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục đại học.

Đồng thời, sớm thành lập quỹ phát triển khoa học - công nghệ với khoảng 200 tỷ đồng ban đầu nhằm tạo nguồn lực cho nghiên cứu khoa học – công nghệ, tăng khả năng hỗ trợ các đề tài, dự án mang tính ứng dụng cao, gắn với nhu cầu phát triển của thành phố và vùng.

Nhiều năm qua, Đại học Cần Thơ đã hợp tác hiệu quả với TP Cần Thơ trong đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Theo PGS.TS Trần Trung Tính – Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ, để hỗ trợ phát triển kinh tế, nhà trường xây dựng mô hình “Liên kết 3 nhà”, kết nối doanh nghiệp trong nước và quốc tế.

Sắp tới, nhà trường tổ chức Diễn đàn Kết nối doanh nghiệp Việt Nam – Nhật Bản nhằm đánh giá và hoàn thiện mô hình hợp tác. Với tinh thần đó, Đại học Cần Thơ cam kết phát huy tối đa nguồn lực, đồng hành cùng TP Cần Thơ để trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu và ứng dụng khoa học – công nghệ.

“Việc TP Cần Thơ vừa ký kết với 6 trường đại học trên địa bàn sẽ hình thành mạng lưới hỗ trợ đào tạo, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển của TP Cần Thơ trong nhiệm kỳ 2025-2030”, PGS.TS Trần Trung Tính nhấn mạnh.

Ảnh minh họa INT.

Kiến tạo môi trường, cơ chế và chính sách phù hợp

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, các trường đại học đang chuyển mình mạnh mẽ, từ cơ sở đào tạo truyền thống trở thành trung tâm kết nối tri thức, công nghệ và doanh nghiệp.

Theo PGS.TS Lê Nguyễn Đoan Khôi - Trưởng phòng Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (Đại học Cần Thơ), 75% trường đại học trong cả nước đã có không gian đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, phát triển ý tưởng và triển khai dự án. Con số này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy và vai trò của giáo dục đại học: từ tập trung giảng dạy, nghiên cứu sang chủ động thúc đẩy thương mại hóa tri thức và tạo ra tác động kinh tế – xã hội cụ thể.

Nhờ các hoạt động cụ thể của các viện, trường, liên kết “3 nhà” ngày càng chặt chẽ. Bà Nguyễn Thị Thương Linh - Phó Giám đốc Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, chia sẻ, để phát triển bền vững cần khuyến khích mô hình hợp tác công - tư thông qua các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm và quỹ đầu tư công - tư tại địa phương. Việc xây dựng cơ chế “đặt hàng” nghiên cứu từ doanh nghiệp, với đầu ra gắn với khả năng thương mại hóa, được xem là bước đi chiến lược nhằm tăng tốc chuyển giao tri thức từ viện, trường ra thị trường.

Ngoài ra, cần chuyển từ khẩu hiệu và chiến lược trên giấy sang kết quả cụ thể như: hợp đồng đặt hàng nghiên cứu giữa doanh nghiệp và trường đại học; đề tài khoa học được thương mại hóa thành sản phẩm; nhóm sinh viên khởi nghiệp từ kết quả nghiên cứu; nông dân hưởng lợi từ giải pháp số và dịch vụ tư vấn công nghệ. Khi Nhà nước kiến tạo, nhà trường đồng hành và doanh nghiệp dám đổi mới, liên kết “3 nhà” sẽ trở thành động lực phát triển mạnh mẽ, tạo bứt phá.