Áp lực tuyển sinh đầu cấp tại đô thị lớn nhất cả nước

Theo Nhân lực Nhân tài Việt - Đô thị lớn nhất cả nước đang chuẩn bị bước vào mùa tuyển sinh đầu cấp năm học 2026–2027 với quy mô chưa từng có, khi tổng số học sinh dự kiến vào lớp 1, lớp 6 và lớp 10 lên tới gần 525.000 em. Áp lực phân bổ trường lớp, bảo đảm chỗ học và điều tiết học sinh giữa các khu vực đang đặt ra nhiều thách thức cho ngành giáo dục địa phương. 

Theo ngành giáo dục địa phương, năm học tới có khoảng 170.621 trẻ vào lớp 1; 184.430 học sinh vào lớp 6 và 169.927 học sinh dự kiến vào lớp 10.

Khảo sát tại 168 đơn vị hành chính cho thấy hệ thống giáo dục công lập hiện có 1.245 trường học, gồm 781 trường tiểu học và 464 trường THCS.

Ở cấp tiểu học, mạng lưới trường lớp được phân bố khá đồng đều. Tất cả 168/168 phường, xã và đặc khu đều có ít nhất một trường tiểu học, cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh tại địa phương.

Tuy nhiên, ở cấp THCS vẫn còn một số khu vực chưa có trường. Hai phường Tân Sơn và Phú Thuận hiện chưa có trường THCS, trong khi mỗi địa phương có 3 trường tiểu học. Điều này khiến học sinh sau khi hoàn thành lớp 5 phải di chuyển sang các phường, xã lân cận để tiếp tục học lớp 6.

Khảo sát cũng cho thấy sự chênh lệch về số lượng trường giữa hai cấp học ở nhiều địa phương. Chẳng hạn, xã Long Hải có 14 trường tiểu học nhưng chỉ có 7 trường THCS; phường Bình Hưng Hòa có 9 trường tiểu học và 3 trường THCS. Ba địa phương gồm xã Tân An Hội, phường Hiệp Bình và phường Thuận Giao đều có 8 trường tiểu học nhưng chỉ có 3 trường THCS.

Học sinh tiểu học tại TPHCM. (Ảnh: Thesaigontimes.vn)

Ở chiều ngược lại, một số địa phương có số trường THCS nhiều hơn tiểu học như phường Tân Hòa, Cát Lái, Bình Phú, Bình Quới và xã Trừ Văn Thố. Theo ngành giáo dục, đây là mô hình quy hoạch trường THCS theo hướng tập trung quy mô lớn, tiếp nhận học sinh từ nhiều địa bàn lân cận.

Ngành giáo dục địa phương nhận định hệ thống trường công lập đang có sự phân hóa rõ rệt giữa hai cấp học. Trong khi cấp tiểu học được phát triển theo hướng phủ rộng để bảo đảm mỗi địa phương đều có trường, cấp THCS lại được quy hoạch theo hướng tập trung nhằm tối ưu nguồn lực đầu tư.

Tuy vậy, việc thiếu trường THCS hoặc chênh lệch lớn về số lượng trường giữa hai cấp học có thể dẫn đến mất cân đối cung – cầu giáo dục, đặc biệt tại những khu vực có tốc độ gia tăng dân số cơ học cao.

Năm học 2026–2027 cũng là năm đầu tiên địa phương triển khai mô hình chính quyền hai cấp, do đó công tác tuyển sinh đầu cấp được dự báo sẽ phát sinh nhiều khó khăn, nhất là trong việc phân tuyến và điều chỉnh địa bàn tuyển sinh khi địa giới hành chính có sự thay đổi.

Ngành giáo dục đang phối hợp với chính quyền cơ sở để rà soát lại bản đồ giáp ranh, thống kê số lượng trường học và học sinh trên từng địa bàn. Trên cơ sở đó, hệ thống bản đồ số (GIS) tiếp tục được ứng dụng để tính toán khoảng cách đến trường hợp lý, hạn chế tình trạng nơi thừa, nơi thiếu chỗ học.

Toàn bộ quá trình đăng ký tuyển sinh đầu cấp sẽ được thực hiện trực tuyến thông qua cổng tuyển sinh của địa phương. Dữ liệu tuyển sinh được khai thác từ cơ sở dữ liệu ngành giáo dục và đã được xác thực với cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia theo Đề án 06 của Chính phủ. Trong đó, thông tin “nơi ở hiện tại” trên ứng dụng VNeID sẽ là căn cứ quan trọng để xác định khu vực tuyển sinh.

Hình ảnh học sinh PTTH TP HCM. (Ảnh: minh hoạ)

Trường hợp dữ liệu trên hệ thống chưa phản ánh đúng thực tế, ban chỉ đạo tuyển sinh địa phương sẽ căn cứ hồ sơ và các minh chứng hợp pháp để giải quyết, bảo đảm quyền học tập của học sinh.

Theo kế hoạch, địa phương bảo đảm 100% học sinh cư trú trên địa bàn có chỗ học tại các cơ sở giáo dục công lập đối với lớp 1 và lớp 6.

Việc tuyển sinh đầu cấp được chia thành hai nhóm đối tượng. Nhóm ưu tiên 1 gồm trẻ em đúng độ tuổi vào lớp 1 cư trú trên địa bàn; học sinh hoàn thành chương trình tiểu học và cư trú tại địa bàn đối với lớp 6.

Nhóm ưu tiên 2 là các trường hợp còn lại, gồm học sinh đã học mầm non hoặc tiểu học trên địa bàn hoặc khu vực giáp ranh; học sinh có cha hoặc mẹ làm việc tại các cơ quan, khu công nghiệp trên địa bàn; học sinh cư trú

Ở khu vực giáp ranh; hoặc học sinh chuyển đến từ địa phương khác sau thời điểm đăng ký.

Đối với lớp 6, việc tuyển sinh được thực hiện theo hình thức xét tuyển dựa trên các đối tượng đăng ký. Mô hình khu vực tuyển sinh linh hoạt tiếp tục được áp dụng nhằm điều tiết học sinh giữa các địa bàn lân cận phù hợp với năng lực tiếp nhận của từng trường.

Riêng tuyển sinh lớp 10 được thực hiện theo hai hình thức thi tuyển và xét tuyển. Học sinh dự thi ba môn gồm Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ. Một số trường áp dụng hình thức xét tuyển đối với các trường hợp đặc thù.

Địa phương đặt mục tiêu khoảng 70% học sinh tốt nghiệp THCS sẽ được học lớp 10 tại các trường THPT công lập, số còn lại theo học tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc tham gia đào tạo nghề.